Yapay zeka araçlarının bir siteyi okuma biçimi, insanın tarayıcıda gördüğünden farklı. Bu fark yüzünden görsel olarak kusursuz bir site, makine tarafında neredeyse boş görünebiliyor.
Bu yazı, sitenizin bu tarafta okunabilir olması için gereken teknik koşulları anlatıyor. Tasarımla ilgili değil, altyapıyla ilgili.
Birinci koşul: içerik kaynak kodunda olmalı
En kritik madde bu. Yapay zeka tarayıcıları, bir tarayıcının yaptığı gibi JavaScript çalıştırıp sayfayı sonradan doldurmaz. Sayfayı istedikleri anda kaynakta ne varsa onu görürler.
Bu nedenle içerik, sayfa gönderildiği anda HTML içinde bulunmalıdır. Menü, başlıklar, metin gövdesi, fiyatlar ve iletişim bilgileri sonradan yüklenen bir bileşenin içinde geliyorsa hiç okunmaz.
Nasıl kontrol edilir?
Tarayıcıda sayfaya sağ tıklayıp "sayfa kaynağını görüntüle" deyin. Açılan metinde yazınızı arayın. Bulamıyorsanız yapay zeka da bulamıyor demektir. Bu tek test, çoğu sorunu on saniyede ortaya çıkarır.
İkinci koşul: erişime kapalı olmamak
Sitelerin bir kısmı, farkında olmadan yapay zeka tarayıcılarını engelliyor. Bunun iki yaygın sebebi var: robots.txt dosyasındaki engelleme satırları ve güvenlik duvarı ayarları.
Güvenlik duvarları bazen bilinmeyen botları otomatik engeller ve yapay zeka tarayıcıları bu listeye düşebilir. Sunucu erişim kayıtlarında bu botların 403 hatası alıp almadığını kontrol etmek gerekir.
Engellemek isteyebilir misiniz?
Bu bir tercih meselesi. İçeriğinizin yapay zeka cevaplarında kullanılmasını istemiyorsanız engelleyebilirsiniz — ama o zaman markanızın o cevaplarda anılmasından da vazgeçmiş olursunuz. Çoğu yerel işletme için görünür olmak, içeriği korumaktan değerlidir.
Üçüncü koşul: hız
Yavaş açılan sayfalar hem tarayıcılar tarafından daha seyrek ziyaret edilir hem zaman aşımına uğrayabilir. Mobil tarafta üç saniyeyi aşan açılma süreleri hem kullanıcıyı hem makineyi kaybettirir.
Hızı en çok bozan üç şey genellikle şunlardır: sıkıştırılmamış büyük görseller, gereğinden fazla dış kaynak (yazı tipi, takip kodu, eklenti), ve önbellek ayarlarının yapılmamış olması. Bu üçü düzeltildiğinde çoğu sitede belirgin bir iyileşme görülür. Site hız araçlarıyla mevcut durumu ölçebilirsiniz.
Dördüncü koşul: yapısal veri
Yapısal veri, sayfadaki bilginin ne anlama geldiğini makineye açıkça söyleyen bir işaretleme katmanıdır. Sayfada "4,8" yazdığında insan bunun puan olduğunu anlar, makine anlamaz; yapısal veri bunu "değerlendirme puanı" diye tanımlar.
Yerel bir işletme için en çok işe yarayan tipler şunlardır: işletme bilgileri (ad, adres, telefon, çalışma saatleri), sık sorulan sorular, hizmet listesi, makale ve yazar bilgisi. Bunlar doğru kurulduğunda makine bilgiyi tahmin etmek yerine kesin olarak alır.
Tutarlılık kuralı
İşletme adınız, adresiniz ve telefonunuz internetin her yerinde birebir aynı yazılmalıdır. Sitede "Cd.", haritalarda "Caddesi", dizinlerde eski telefon numarası yazıyorsa makine bunları farklı işletmeler sanabilir ve hiçbirine tam güvenmez.
Beşinci koşul: sayfa yapısı
Her sayfada tek bir ana başlık bulunmalı, alt başlıklar sıralı ilerlemelidir. Başlıkları büyük punto için kullanmak yaygın bir hatadır; bu, sayfanın anlamsal yapısını bozar ve makinenin hangi bölümün neye cevap verdiğini anlamasını engeller.
Ayrıca her sayfa tek bir konuya odaklanmalıdır. Beş hizmeti tek sayfada anlatan bir site, hiçbir soruya net cevap veremez. Site kurgusu yapılırken bu ayrım baştan doğru kurulmalıdır.
Altıncı koşul: doğrulanabilir kimlik
Yapay zeka modelleri, kaynağın kim olduğunu bilmek ister. Sitede şunların bulunması güvenilirlik değerlendirmesini doğrudan etkiler: gerçek bir hakkımızda sayfası, açık adres ve telefon, ekip bilgisi, yazarların adı ve güncelleme tarihleri.
Bu bilgilerin ayrıca dış kaynaklarda da doğrulanabiliyor olması gerekir — oda kayıtları, dizinler, sosyal medya profilleri. Bir bilginin birden çok yerde aynı şekilde bulunması, modelin ona güvenmesini sağlar.
Sunucu tarafı: sık gözden kaçan üç ayar
HTTPS zorunluluğu: Sitenin hem güvenli sertifikayla açılması hem de güvensiz adrese gelen isteklerin güvenliye yönlendirilmesi gerekir. Sertifikanın süresi dolduğunda tarayıcılar da makineler de sayfayı okumayı reddeder.
Tek adres kuralı: Aynı sayfanın www'lu ve www'suz, sonunda eğik çizgi olan ve olmayan sürümlerinin hepsi açılıyorsa, makine bunları ayrı sayfalar sayabilir. Tek bir asıl adres belirlenip diğerleri ona yönlendirilmelidir.
Hata sayfaları: Var olmayan bir adres istendiğinde sunucu gerçekten 404 kodu döndürmelidir. Bazı sitelerde silinen sayfa "bulunamadı" yazsa bile teknik olarak başarılı yanıt verir; bu, makinelerin sitede yüzlerce boş sayfa olduğunu sanmasına yol açar.
Sık atlanan iki ayrıntı
Görsellerin alternatif metni: Makine bir görselin içinde ne olduğunu göremez; sadece alternatif metni okur. Bu alan boş bırakıldığında sayfadaki görsel bilgisi tamamen kaybolur. Kısa ve açıklayıcı bir cümle yeterlidir.
Sayfalar arası bağlantılar: Sitenizdeki sayfaların birbirine bağlanma biçimi, hangi sayfanın önemli olduğunu gösteren bir haritadır. Hiçbir sayfadan bağlantı almayan bir sayfa, teknik olarak erişilebilir olsa bile önemsiz sayılır. Bağlantı metninin de anlamlı olması gerekir; "buraya tıklayın" hiçbir bilgi taşımaz, "kurulum süresi hakkında" ise hedef sayfanın konusunu doğrudan bildirir.
Sıralama: neyi önce yapmalı?
Hepsini aynı anda yapmak gerekmez. Etkiye göre sıralama şudur: önce içeriğin kaynak kodunda olduğunu doğrulayın, sonra tarayıcı engellemesi olup olmadığını kontrol edin, ardından hız sorunlarını giderin, sonra yapısal veriyi ekleyin, en son başlık yapısını ve kimlik bilgilerini düzenleyin.
İlk iki madde bozuksa diğerlerinin hiçbir anlamı yoktur. Bu adımların tamamı klasik SEO çalışmasının da gereklerini karşılar; ayrı bir bütçe ya da ayrı bir proje gerektirmez.
Sık Sorulan Sorular
Sitemin yapay zeka tarafından okunup okunmadığını nasıl anlarım?
Tarayıcıda sayfaya sağ tıklayıp "sayfa kaynağını görüntüle" deyin ve açılan metinde kendi yazınızı arayın. Bulamıyorsanız yapay zeka da bulamıyor demektir. Bu tek test çoğu sorunu on saniyede ortaya çıkarır, çünkü en yaygın sorun içeriğin JavaScript ile sonradan yüklenmesidir.
Yapay zeka tarayıcılarını engellemeli miyim?
Bu bir tercih meselesi. İçeriğinizin yapay zeka cevaplarında kullanılmasını istemiyorsanız engelleyebilirsiniz, ama o zaman markanızın o cevaplarda anılmasından da vazgeçmiş olursunuz. Çoğu yerel işletme için görünür olmak, içeriği korumaktan daha değerlidir.
Yapısal veri gerçekten fark yaratıyor mu?
Evet, çünkü sayfadaki bilginin ne anlama geldiğini makineye açıkça söyler. Sayfada "4,8" yazdığında insan bunun puan olduğunu anlar, makine anlamaz. Yerel işletmeler için en çok işe yarayan tipler işletme bilgileri, sık sorulan sorular, hizmet listesi ve makale-yazar bilgisidir.
İşletme bilgilerimin her yerde aynı olması neden önemli?
Sitede "Cd.", haritalarda "Caddesi", dizinlerde eski telefon numarası yazıyorsa makine bunları farklı işletmeler sanabilir ve hiçbirine tam güvenmez. Ad, adres ve telefonun internetin her yerinde birebir aynı yazılması, güvenilirlik değerlendirmesinde doğrudan etkilidir.
Bu adımları hangi sırayla yapmalıyım?
Etki sırasına göre: önce içeriğin kaynak kodunda olduğunu doğrulayın, sonra tarayıcı engellemesi olup olmadığını kontrol edin, ardından hız sorunlarını giderin, sonra yapısal veriyi ekleyin, en son başlık yapısını ve kimlik bilgilerini düzenleyin. İlk iki madde bozuksa diğerlerinin hiçbir anlamı yoktur.